สุขอนามัยรอบเดือนที่ทุกคนควรรู้: เคล็ดลับการดูแลตัวเองช่วงมีประจำเดือนเพื่อความสะอาดและสบายตัว และความท้าทายในการดูแลสุขภาวะเรื่องเลือด

ถ้าพูดถึงเรื่องสุขอนามัย ขอเริ่มด้วยวิธีการดูแลความสะอาดในช่วงเมนส์มา โดยได้แก่

• ล้างมือทั้งก่อนและหลังเปลี่ยนผลิตภัณฑ์รองรับเมนส์
• หากต้องทิ้งผลิตภัณฑ์รองรับเมนส์ ให้ห่อด้วยถุง กระดาษ หรือทิชชู่และทิ้งในถังที่กำหนด ไม่ใส่ลงในชักโครก
• หากใส่แบบแผ่น แนะนำให้เปลี่ยนทุกชั่วโมง
• หากใส่แบบสอด แนะนำให้เปลี่ยนทุก 4-8 ชั่วโมง ไม่แนะนำให้ใส่เกิน 8 ชั่วโมง และเปลี่ยนทุกครั้งที่เข้าห้องน้ำปัสสาวะหรืออุจจาระ เพราะของเสียเราอาจจะเปื้อนเชือกที่ยาวออกมาได้
• หากใช้แบบถ้วย แนะนำให้ล้างทำความสะอาดทุกครั้งที่ถอดออกมาเท และต้มในน้ำเดือด 1-2 นาทีทั้งก่อนใช้และก่อนเก็บ
• หากใช้ผ้าอนามัยหรือกางเกงอนามัยแบบซักได้ แนะนำให้อ่านคำแนะนำจากผลิตภัณฑ์โดยตรง เพราะการดูแลรักษาจะไม่เหมือนกันนะ 

แต่นอกจากความรู้เรื่องความสะอาดที่เราเขียนไปข้างต้นแล้ว ยังมีอุปสรรค์อื่นที่ทำให้เราไม่สามารถทำตาม “ที่ถูกที่ควร” อย่างที่เราเรียนรู้กันมาได้ เช่น ถ้าเงินเราไม่พอ ก็อาจจะทำให้เราเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย ๆ ไม่ได้ หรือบางครั้งเลือกจะใส่ทิชชู่ กระดาษ หรือเศษผ้าแทนผ้าอนามัยด้วยซ้ำ

ปัจจุบัน จึงได้ควบรวมเป็น Menstrual Health and Hygiene (MHH) ซึ่งได้พูดถึง 3 หัวข้อหลักที่ส่งผลต่อสุขอนามัยผู้มีเมนส์ ได้แก่ การตลาด สื่อและวัสดุ การเข้าถึงสิ่งอำนวยความสะดวก ข้อมูลและการศึกษา โดยรวมคือ นอกจากการศึกษาแล้ว ยังต้องมีการสำรวจปัจจัยอื่นรอบข้างที่ทำให้ผู้มีเมนส์ไม่สามารถเข้าถึงสุขอนามัยที่ดีได้

ยกตัวอย่างกลุ่มชนเผ่าพื้นเมืองที่อาศัยอยู่ในพื้นที่สูง รายได้ต่อหัวไม่มากพอที่จะซื้อผ้าอนามัย จึงนำผ้าเหลือใช้มาใช้แทนผ้าอนามัยแต่ไม่มีน้ำสะอาดเพียงพอสำหรับการซักล้าง ซึ่งส่งผลให้ติดเชื้อในช่องคลอดเป็นจำนวนหนึ่ง ซึ่งจะเห็นว่าอุปสรรคไม่ใช่แค่ความไม่รู้เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงระบบเศรษฐกิจ พื้นที่ที่อยู่อาศัย โครงสร้างพื้นฐานที่รัฐไม่สนับสนุน ซึ่งยังไม่พูดถึงลักษณะห้องน้ำและการจัดการขยะของเสียที่ต้องใช้เงินสนับสนุนอีกจำนวนมากเพื่อให้เกิด สุขอนามัย ที่ดีขึ้นได้จริง ๆ

จึงเป็นตัวอย่างของคำว่าความจนประจำเดือน “Period Poverty” ซึ่งคือการที่บุคคลต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายมากเกินจำเป็น หรือบางครั้งอาจจะเกินความสามารถเพื่อเข้าถึง สุขอนามัยเรื่องเมนส์ ซึ่งมักจะเป็นหัวข้อที่รัฐซึ่งส่วนมากนำโดยคนที่ไม่มีเมนส์จะตกหล่นไป โดยการจะลดหรือแก้ไขความจนประจำเดือนได้ จะแก้ได้โดยการปรับเปลี่ยนนโยบายของประเทศ อ้างอิงจากคู่มือของ GWSP แนะนำให้แก้ไขปรับปรุงนโยบายตามหัวข้อดังต่อไปนี้ ลดหรือยกเว้นภาษีสำหรับผลิตภัณฑ์รองรับเมนส์, นำผลิตภัณฑ์มาวางไว้ในที่สาธารณะเพื่อให้คนสามารถเข้าถึงได้, ส่งเสริมมาตรฐานและคุณภาพของผลิตภัณฑ์ และ สนับสนุนให้เจ้าหน้าที่รัฐมีความรู้ความเข้าใจเพียงพอเพื่อจะนำเรื่อง สุขอนามัยเรื่องเมนส์ ไปบูรณาการกับนโยบายอื่น ๆ ของภาครัฐ 

ในประเทศไทยตอนนี้ เรายังพบว่าหากไม่ใช่เมืองหลวงอย่างกรุงเทพ ยังมีโอกาสที่บางวันน้ำประปาจะกลายเป็นสีอื่นที่ไม่ใช่สีใสได้อยู่ทุกเมื่อ ยังไม่มีผลิตภัณฑ์อนามัยที่วางแจกฟรีในที่สาธารณะ แม้แต่การหาซื้อยังต้องเข้าไปในร้านสะดวกซื้อ ซึ่งจะพบแบรนด์คุ้นตาอยู่เพียงไม่กี่แบรนด์เท่านั้น นอกจากนั้นผ้าอนามัยทั้งแบบแผ่นและแบบสอดยังถูกจัดอยู่ในสินค้าประเภทเครื่องสำอางค์ ซึ่งจำเป็นต้องเสียภาษีนำเข้า 5-20% และยังทบเพิ่มด้วยภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% ไม่ต้องพูดถึงถ้วยอนามัยที่ไม่รู้ว่าปัจจุบันมีการควบคุมหรือใช้มาตรฐานอะไรรองรับอยู่บ้าง

จะบอกว่าดูแลตัวเองกันไปก่อนก็คงไม่ผิดสำหรับประเทศนี้ แต่อยากให้เห็นว่าภาคนโยบายของไทยยังมีพื้นที่มากมายในการมีส่วนร่วมกับการส่งเสริมสุขอนามัยของคนมีเมนส์ เรายังมีความหวัง และช่วยกันสนับสนุนข้อเรียกร้องที่เกี่ยวกับเรื่องเมนส์กันนะ

อ้างอิงเพิ่มเติม

Healthy Habits: Menstrual Hygiene

World Bank’s Menstrual Health and Hygiene Resource package